overige

5 september 2018

Religieuze verwijzingen in videogames

In het boek Spelen met God. Kleine theologie van videogames geeft cultuurtheoloog Frank G. Bosman een schat aan religieuze verwijzingen in videogames door.

Met zijn achtergrond als cultuurtheoloog ziet Frank Bosman meer symboliek in een game dan een gemiddelde speler. Zo ziet hij hoe in de game Fallout 3 een preek van Father Clifford verwijst naar het leven van de moeder van kerkvader Augustinus. En hij ontwart de verwijzingen naar het gedachtegoed van Ayn Rand en het objectivisme in de game Bioshock.

Hij put vooral uit de Bijbel, uit het christelijke gedachtegoed, uit de Latijnse en Griekse mythologie, maar ook uit apocriefe boeken en oude verhalen. Al deze hints naar geloof en religie in games voorziet Bosman ook van een interpretatie.

Tegelijk biedt hij overzicht in de verschillende manieren waarop games religie laten zien. Als eerste, somt hij op, kan religie slechts materieel aanwezig zijn in de game. Zoals in heiligenbeelden, bijbels, kruizen en mompelende priesters. Ten tweede kunnen religieuze symbolen verwijzen naar iets uit het geloof dat het verhaal in de game verrijkt. Bijvoorbeeld een gameheld met de naam Shepard (‘herder’) die rondloopt op de planeet Eden, Prima van het sterrenstelsel Utopia en meer van dat soort ‘toevalligheden’ in de drie Mass Effect-games.

Ten derde kan religie in een game het nadenken over een levensbeschouwelijke vraag ondersteunen. De game Limbo laat spelers nadenken over de dood. Hoe ruimhartig deel je van beperkte voorraden en grondstoffen, vraagt de game Brink aan de speler. Als laatste is er gamen-als-religie waarin de speler zelf een religieuze rol heeft. Dat kan in games als Godus waarbij de speler vanuit een god-positie over een wereld heerst.

Assassins Creed Unitymoraal
Bijna alle voorbeelden gaan over de christelijke religie. Op twee uitzonderingen na: Bosman analyseert zeer gedetailleerd hoe in de game Assassin’s Creed een islamitische geloofsstroming terug te zien is. En hij noemt de sporen van het jodendom in de game Wolfenstein. Verder gaat de cultuurtheoloog in op games met zelfverzonnen religies en sektes. Als bonus belicht hij hoe games de thema’s kunstmatige intelligentie en moraliteit oppakken. Veel games gebruiken systemen om de moraal te meten. En heel wat games blikken vooruit op de komst van mensachtige robots.

Ziet Bosman te veel? Ziet hij achter elk kruis een bedoeling? Hij ziet veel meer dan een leek. Hij herkent wat makers er doelbewust in hebben gelegd en soms zelfs onbewust. Makers putten uit hun culturele bagage en daarin is veel christelijks terug te vinden. Een enkele keer is de verwijzing naar religie dun. Zo verhaalt Bosman over een voorfilmpje van de Hitman-game. Na kritiek is dit stukje in de game aangepast.

De Tilburgse theoloog zegt zelf in het hoofdstuk ‘Veelgestelde vragen’: ‘Voor mij is het belangrijkste criterium (…) of ik mijn interpretatie zo kan beargumenteren dat ik een grotere groep mensen kan meenemen in mijn lezing van de game.’ Bij een aantal games geeft de cultuurtheoloog juist meerdere interpretaties.

The Church in the game Zelda: Breath of the WildBosman schrijft uiterst gedetailleerd. Het noemen van jaartallen en plaatsen maakt het boek grondig. Maar omdat ook per game het verhaal, de game-technieken en wetenschappelijke termen uitgelegd worden, is Spelen met God wel moeilijk leesbaar. Niet iedereen zal het hele boek door komen.

Met name voor spelers van Assassin’s Creed, Bioshock en Fallout is Spelen met God een must read. Het is heerlijk om de achtergronden te ontdekken van de games die je speelt.

Al deze vindplaatsen van religie in games zijn ook leuk om te weten voor jongerenwerkers of catecheten. Zij kunnen uit dit standaardwerk putten als ze een gesprek willen aangaan of bepaalde thema’s willen aankaarten. In de laatste hoofdstukken gaat Frank Bosman daar (te kort) op in.

Wie meer wil weten over religie in games, heeft met dit boek een heerlijke kluif. Pittig maar razend interessant. Uniek ook, want zo veel religiehints in zo veel games heb je nog nooit zo overzichtelijk in een boek aangetroffen. ■

Spelen met God. Kleine theologie van videogames
Frank G. Bosman. Uitg. Berne Media, 2018. 298 blz. € 24,90